جلسه نقد و بررسی کتاب « موج فتنه از جنگ جمل تا جنگ نرم » با حضور دکتر احمد حسین شریفی نویسنده و حامد عبدوس منتقد و پژوهشگر جنگ نرم و انقلاب های رنگی در فروشگاه کتاب کانون اندیشه با حضور جمعی از علاقمندان این کتاب برگزار شد.

به گزارش روابط عمومي ژ‍وهشگاه فرهنگ و ارشاد اسلامي، در ابتدای این جلسه، دکتر احمد حسین شریفی گفت : سرگذشت تدوین این کتاب به یک روز بعد از انتخابات تا 20روز پس از آن برمی گردد. من در این ایام در کشور نبودم و حوادث را از طریق رسانه های غربی دنبال می کردم. به طبع حوادث اعلام شده از سوی این رسانه ها بسیار نگران کننده تر از اخبار اعلامی از سوی رسانه ای بی غرض است، چرا که رسانه های غربی هیچ نقطه مثبتی را در حوادث پس از انتخابات بیان نمی کردند.

وی ادامه داد: بعد از فرمایشات رهبری در بیست و نهم خرداد، برخی تحلیلگران حرف جالبی را گفتند که گویا نظام می خواهد به اینها مهلت بدهد و سئوالاتی را که مردم دارند را مدیریت کند. از این رو مشاهده شد که سران فتنه اعلام کردند باید مراقب باشید. چون که نظام در حال مدیریت فضا است. در آن زمان بود که من با خودم گفتم به عنوان یک محقق در این فضا چه وظیفه ای دارم. ضمن آنکه شرایط هم نشان از آن داشت که فتنه به زودی فرو کش نمی کند و از آنجایی که خودم هم جناحی نیستم وظیفه خود را دفاع از کیان نظام اسلامی و ولایت فقیه می دانم، از این رو به ذهنم رسید که کاری علمی و بی طرفانه را شروع کنم

این نویسنده در بخش دیگری از صحبت های خود گفت: فتنه جاری و حوادث اخیر شباهت زیادی با حوادث دوران امیر المؤمنین (ع) دارد. باید به یاد داشت کسانی که از یاران امام علی (ع) بودند و کمترین سابقه شان 18 ماه سابقه جبهه در صفین را بود مقابل امام در نهروان حاضر شدند. آنها دچار ابهام و کج فهمی شدند و از روی اعتقاد با امام مخالفت کردند خوارج همه سربازان امام بودند.

شریفی با بیان اینکه تقریبا شبانه روز به روی کتاب موج فتنه کار می کردم تا هرچه زودتر کار به نتیجه برسد گفت: اعتقاد دارم اقبالی که نسبت به این کتاب شده معلول کار من و یا قوت این کتاب به تنهایی نبوده است، بلکه عقیده دارم بیشتر موفقیت این کتاب مرهون فضای فعلی جامعه است. این فضا نیاز دارد که به سئوالات آن پاسخ داده شود.

پس از صحبت های دکتر شریفی، حامد عبدوس به عنوان منتقد کتاب موج فتنه با بیان اینکه هر کتاب را می توان از سه بخش شکلی، ساختاری و محتوای مورد نقد قرار داد گفت: از نظر ساختاری نکته ای وجود دارد و آن این است که به نظر می رسد تفاسیر مفهوم فتنه در آیات مورد اشاره در کتاب متفاوت است و شما خواسته اید با این تفاسیر متفاوت موضوع فتنه را تبیین کنید. حال آنکه با مراجعه به تفاسیر مختلف معانی مختلفی در مورد فتنه به چشم می خورد. در این کتاب آیات و روایاتی که به عنوان شاهد مثال آورده شده معنی اش ذکر نشده است.

وی ادامه داد: در فصل دوم خیلی موقعیتی را که برای فتنه بیان کرده اید یعنی موارد "آسیب زننده آگاهی و فرو خورنده فتنه گران " به نظر می رسد در همه مواردی که فتنه به وجود می آید، الزام که خود فتنه گران در آن دخیل باشند. ضمن آن که شما در صفحه بعد مثال صفین را مطرح کردید، در آن فتنه معاویه کسی بود که در فتنه خود آسیب ندید.

این منتقد در ادامه نقد خود گفت: اما شاید مهمترین اشکال کتاب آن باشد که این کتاب، کتاب دانشجویی است. یعنی قشری که حداقلی از سواد را دارد. یا حداقل در مسائل حوزه دینی اطلاعی نداشته باشد. به همین خاطر باید ادبیات روز در آن به کار برده می شد. به عنوان مثال در آن قسمت که به دینداران غیر عالمانه اشاره داشتید می توانستید خواص بی بصیرت اشاره کنید یا اینکه می توانستید در این بحث عوام و خواص را مطرح و مشخص کنید.

عبدوس افزود : در جایی که بستر های اجتماعی فتنه را عنوان کردید، شبهه افکنی یک مبنا، نمی تواند بستر باشد. کما اینکه شما در جای دیگر از شبهه افکنی به عنوان یک عامل نام برده اید.

وی در مورد دیگر ایرادهای این اثر گفت: شما به سازمان های اجتماعی مردم نهاد به صورت کلی اشاره کرده اید، که در اینجا می توانستید به بنیاد جامعه باز و سورس به عنوان گفته هایی که برای آن مثالی نیاورده اید، اشاره کنید  و در بحث حکومت دینی و مردم سالاری هم می توانستید به بحث ولایت فقیه اشاره داشته باشید .

وی در بخش دیگری از صحبت های خود در مورد کابردی بودن راهنمایی های کتاب، گفت: شما در قسمت شیوه های مبارزه با فتنه، نوشته اید عمل بر اساس یقین رجوع به قرآن و تمسک به اهل بیت(ع) از جمله این راه های مبارزه با فتنه است؛ حال سئوال من است که آیا برای جوانان امروز این مثالها می تواند به تنهایی جوابگو باشد؟ چون در فضای فتنه دیده می شود گروهی فتنه می کنند، یعنی شعار های جذابی می دهند که عده ای قبولش می کنند، به همین خاطر شما می توانستید در بحث تمسک به اهل بیت(ع) ملاک هایی را همانند ولی فقیه و علما را مطرح کنید و شاخص ارائه کنید.

وی ادامه داد: در بخش دیگر کتاب عنوان شده که امام معصوم (ع) فرموده اند که در هنگام فتنه از فروش سلاح خودداری کنید! آیا این کار در شرایط امروز می تواند کاربردی باشد؟ قاعدتاً کسانی که به دنبال فتنه هستند تمام جوانب کار را بررسی کرده اند. این حدیث تا حدی مفید است، ولی برای جلوگیری از فتنه کافی نیست.

عبدوس در انتهای صحبت های خود گفت: من فکر می کردم وقتی به اواخر کتاب برسم، با موضوع جنگ نرم و انقلاب مخملی مواجه می شوم. ولی به نظر می رسد علی رغم اینکه تعریف روی جلد این گونه بود، از پرداختن به موضوع از جمل تا جنگ نرم فاصله گرفته شده است.

دکتر شریفی نیز در پاسخ به نقدهای مطروحه گفت: در مورد نامگذاری روی جلد "از جمل تا جنگ نرم "این اسم را من نیاوردم، بلکه دوستان کانون این کار را کردند. که به نظر من عنوان خوبی است و اگر بخشی از کتاب هم به اسم آن ناظر باشد می تواند عنوان آن منطقی باشد .

وی با بیان اینکه اغلب اشکالات عبدوس وارد است، گفت: البته واژه فتنه، واژه ای پر بسامدی است که در نهج البلاغه نیز این واژه بکار برده شده است. من آدرس دارم که منشاء اغلب این لغت شناسی التحقیق فی کلمات قرآن حکیم بوده و ممکن است محققین جمع بندی دیگری بر موارد فتنه داشته باشند .

وی ادامه داد: اغلب کتابهای ما با بحث معنا شناسی صورت درگیر هستند. اما من می خواستم این کتاب قدری عامه پسند هم باشد. فکر می کنم اگر با مفهوم شناسی شروع می کردم، اثر قدری خشک می شد. از این رو به ذهنم رسید، از ضرورت آزمایش به ابتلاء و امتحان به بحث فتنه برسیم.  ولی در عین حال عموم اشکالاتی را که به بحث معنا شناسی وارد شده را هم می پذیرم.

شریفی تاکید کرد: فتنه می تواند معانی دیگری داشته باشد، حتی می تواند به معنی شرک نیز باشد. ما در جمع بندی معانی فتنه آن را آوردیم. در کل فتنه چیزی است که باعث ایجاد اضطراب و گمراهی می شود و حق و باطل را به هم آمیخته می کند. این معانی در حکومت اسلامی مفهوم دارد و به در خارج از حکومت اسلامی، فتنه معنی ندارد.

این نویسنده در دفاع از فصل دوم کتاب خود گفت: در فصل دوم این سئوال مطرح است که آیا تمام این موارد، فتنه خیز هستند؟ من از فرمایش امام علی (ع) جواب های خود را برداشت کردم. در زمان امام علی (ع) خواص محور بودند و جامعه شخصیت محور ولی امروز حق محوری بر شخصیت محوری غلبه کرده است.

وی ادامه داد: اما موارد دیگر ثمرات فتنه است نه موقعیت فتنه. در عین حال به نظر من هم جا داشت از عوام و خواص بی بصیرت هم یاد بشود و یا اینکه نکته مورد اشاره آقای عبدوس درست است که خود شبهه نمی تواند بستر فتنه باشد. من  هم این را نگفتم بلکه عنوان کردم که عوامل دست به دست هم می دهد تا زمینه فتنه ایجاد شود . به نظر من پس از انقلاب در دهه هفتاد شبهات ایجاد شد، ولی بحمدالله نظام توانست به بسیاری از این شبهات پاسخ بدهد .

 وی اشاره کرد: اینکه می فرمایند می توانستیم به بحث ولایت فقیه و حکومت ولایی بیشتر بپردازیم، را قبول دارم ولی در شیوه های در امان ماندن از فتنه و مورد تمسک به اهل بیت(ع) جا داشت تا به ولایت فقیه برسیم، ولی علت داشت که من رک و پوست کنده به این موضوع نپرداختم.

وی ادامه داد: در خصوص فرمایش معصوم (ع) هم باید گفت، که فتنه گران برنامه ریزی می کنند و اسلحه جمع آوری می کنند ولی نباید گذاشت آنها مسلح شوند، باید زمینه ها خشک بشود و من هرگز نگفتم که این به تنهایی کفایت می کند. در خصوص جنگ نرم هم چون من این نگاه را نداشتم و فرصت هم نبود تعجیل در کار ارائه اثر شاید اشکالاتی را در آن بوجود آورده باشد ولی من در سه اثر آتی خود به این موضوع خواهم پرداخت.

شریفی در پایان صحبت های خود با اشاره به این نکته که شاید در این کتاب جای آن بود که قدری مصداقی تر به حوادث فتنه پرداخته می شد، گفت: این مسئله با تعمد صورت نگرفت؛ زیرا نمی خواستیم کتاب را به گونه ای بنویسیم که فقط اصلاح طلب و یا اصولگرا آن را بخوانند و یا قرار نبود کتاب فقط برای حزب اللهی ها نوشته شود، بلکه باید برای تمام کسانی تدوین می شد که دچار ابهام شده اند. من حتی برای اشاره به فتنه گران و رنگ سبز از مصداق تاریخی آن یعنی فتنه رنگی بنی عباس و قیام سیاه پوشان استفاده کرده ام و نماد سبز را این گونه مورد اشاره قرار دادم. از این رو خواستم به گونه ای کار شکل بگیرد که مخاطب احساس نکند که جهت گیری مستقیم در ذهن داشتم.  جهت گیری ذهنی مستقیم یک آفت و سیاست زدگی است. همین که با تابلو حزبی جلو بیایی، کسی حتی حرف خوب تو را حاضر نیست، گوش کند.

گفتنی است که کتاب « موج فتنه از جمل تا جنگ نرم » در طی چهل روز از انتشار به چاپ دوازدهم رسیده است. این کتاب ابعاد مختلف فتنه را از «جمل تا جنگ نرم» با تأکید بر سخن و سیره امام علی(ع) بیان می دارد.

احمدحسین شریفی در این کتاب به مفهوم شناسی و توصیف شرایط و موقعیت های فتنه خیز می پردازد. همچنین بسترهای اجتماعی ایجاد فتنه را بررسی می کند، سپس به شگردها و شیوه های فتنه گران برای ایجاد فتنه در جامعه می پردازد.

مؤلف به توضیح برخی از پیامدهای مثبت و منفی فتنه  و در نهایت به شیوه های مبارزه با فتنه می پردازد و راه های مبارزه کوتاه مدت و بلندمدت با فتنه را تبیین می کند.