دومين اجلاسیه كرسی نظريه پردازی«اصل هوهويت» پنج شنبه، 10 تيرماه در دفتر قم پژوهشگاه فرهنگ وانديشه اسلامی برگزار شد.
در ابتداي اين جلسه حجت الاسلام والمسلمين دکتر احمد احمدی گفت: اصل هوهويت نسبت به اصل تناقض در اولويت قرار دارد و براي دستيابي به معرفت صحيح ابتدا بايد تصور مناسبي در ذهن به وجود آيد و سپس به اصل بطلان پرداخته شود.
وي درباره موضوع هوهويت در كتاب «بن‌لايه‌هاي شناخت» كه از تاليفات اخير وي است، ابراز داشت: مطالب ارائه شده در اين كتاب به نوعي پاسخگوي نظريه‌هاي فلسفي كانت است و مباني مطرح در اين كتاب با نظريه‌هاي كانت تفاوت بنيادين دارد.
وي تصريح كرد: هستي علم است، يعني در برخورد با اشيا بر اثر تاثير جسم خارجي در اندام حسي يا فراحسي تصوري ايجاد مي‌شود كه به توليد علم منتهي مي‌شود. اندام‌هاي حسي از محيط تاثير مي‌پذيرند و بر اثر آن از جسم تصوراتي در اذهان به وجود مي‌آيد. معتقد نيستم بحث به صورت مادي و مجرد مطرح شود، بلكه بايد در اين مباحث مسائل حسي و فراحسي را جايگزين مجرد و مادي كرد. تا زماني كه ارتباط برقرار است، تاثير و تاثر بدون فاصله و واسطه‌اي صورت مي‌گيرد و اثر آن در ذهن باقي مي‌ماند، كه ايجاد ايده و صورت ذهني را سبب مي‌شود.
رئيس سازمان سمت با اشاره به سخنان علامه طباطبايي اظهار داشت: علم به طور ذاتي برون نماست و تنها مي‌توان در دنياي خارج آن را يافت.
وي با اشاره به شرايط شكل‌گيري تجربه‌ها اظهار داشت: معرفت نوين بايد با دريافت جديد همراه باشد و هر تصور و تجربه‌اي يك معرفت جديد است. هر تجربه معرفتي را دربردارد كه از آن، تحليلي استخراج مي‌شود و تمامي قضايا تحليلي هستند و هيچ قضيه‌اي تركيبي نيست و اين موضوع خلاف عقيده كانت را اثبات مي‌كند.
حجت‌الاسلام و المسلمین احمدي اظهار داشت: از عالم غيب نمي‌توان به دستاورد و نتيجه‌اي نائل شد و ابتدا بايد تجربه كرد و سپس تحليل، و در انتها به معرفت دست يافت. علمي كه با لمس اشياي خارجي حاصل مي‌شود علمي حصولي است كه با استفاده از علم حضوري به دست آمده است.
وي تصريح كرد: عدم شريك براي خدا نيز از تصورات ذهني ما منشأ مي‌گيرد، چون در ذهن ما شريكي براي خدا وجود ندارد، در نتيجه پروردگار عالم بدون شريك است.
آقای احمدی با اشاره به اصل هو هويت گفت: اين اصل بدين معناست كه هر شيئي ويژگي‌هاي خاص خود را دارد كه با مشاهده آن تصويري در ذهن پديد مي‌آيد و اين اصل از بديهي ترين بديهيات است.
وی با بيان اينكه اصل هوهويت نسبت به اصل بطلان تناقض در اولويت قرار دارد، گفت: براي دريافتن عدم وجود جسمي بايد ابتدا منشاهاي وجودي آن را بررسي كنيم كه در صورت عدم تصوير ذهني به اصل بطلان مي‌پردازيم.
در ادامه اين نشست ناقدان به طرح ديدگاه های خود درباره اين نظريه پرداختند. حجت الاسلام و المسلمين خسروپناه، مدير و عضو هیات علمی گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی با بيان اينكه كتاب «بن لايه‌هاي شناخت» اثر حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر احمد احمدي اثر ارزشمندي است، گفت: اگر از بنده سئوال شود که کار ایشان یک نظریه است یا نه، من معتقدم که اصل هوهویت یک نظریه است. از اين كتاب چند‌ نظريه استخراج مي‌شود كه اصل هو هويت يكي از آنها است.
وي خاطرنشان كرد:‌ متاسفانه در جامعه علمی و دانشگاهی بین استاداني كه به تبيين فلسفه غرب مي‌پردازند كمتر جسارت نقد دارند و اين موضوع يك نقص است. تجربه چندین ساله آقای احمدی در تدریس فلسفه اسلامی و فلسفه کانت به دست یابی نظریه ای منجر شد که هم نقد فلسفه کانت است و هم تکمیل فلسفه اسلامی است.
آقاي خسروپناه در ادامه گفت: شما می گوید اشیاء خارجی بر اندام های حسی تاثیر می گذارد، و در نتیجه انسان یک علم حضوری پیدا می کند. بعد که این ارتباط قطع شد، یک ایده و صورت ذهنی پدید می آید. علامه طباطبایی هم در کتاب اصول فلسفه همین نکته را می گوید. در نظریه شما این صورت ذهنی حکایتگر واقع است و دلیلی که می آورید این است که ما این واقعیت را با علم حضوری یافته ایم.
آقاي خسروپناه تاکید کرد: اولین سئوالی که پیش می آید این است که آن چه با این علم حضوری یافته ایم، یک رابطه و احساس است و آن چه از واقع حکایت می کند، تصوری است که قطع شده است. هر صورت ذهنی یک حکایت به ذات دارد. حال، این حکایت به ذات چگونه مطابقت با واقع وراء ذهن دارد؟ اینجا بحث مطابقت صورت ذهنی با خارج از ذهن است.
وي تصريح كرد: علامه طباطبايي نيز بر اين نكته تاكيد داشتند كه حكايت و مشاهده در دنياي خارج، با واقعيت مطابقت دارد. ما از طريق يافته هاي حضوري و حسي خود مي‌توانيم به تصورات و ذهنيات برسيم كه مطابقتي با واقع ندارند و ساخته ذهن هستند. برخي از معرفت‌هاي نظري نيز وجود دارد و تنها نمي‌توان به اين موضوع كه هر نظام معرفتي از بديهيات است، تكيه كرد.
وی تاکید کرد: ما صورت های ذهنی جعلی و خیالی هم داریم که مطابقت با واقع ندارد، اما تک تک اجزای این صورت از طریق علم حضوری دریافت شده است. پس آنچه با علم حضوری یافته ایم حکایتی از خارج را نشان نمی دهد، بلکه این صورت ذهنی است که حکایتگر خارج است و مطابقت با واقع آن، با علم حضوری به دست نمی آید.
حجت‌الاسلام و المسلمين خسروپناه با اشاره به اولويت‌بندي اصول اظهار داشت: در اين حيطه مي‌توانيم اصل واقعيت را مقدم بر اصل هو هويت تلقي كنيم و در صورت يافتن علايم وجودي اصل بطلان تناقض را رد كنيم.
حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسن معلمي، استاد حوزه و دانشگاه به عنوان ناقد بعدي اين جلسه، گفت: اگر در دستيابي به علوم از حس استفاده شود در نتايج معرفتي، مشكل ایجاد می شود.
وی تاکید کرد: نکته ای را باید در این جا در نظر گرفت و آن مصداق علم حضوری است، یعنی علم حضوری به احساس است یا محسوس خارجی؟ می توان اثبات کرد که علم حضوری به احساس است، اما با توجه به وجود محسوس خارجی به بن بست می رسیم. اگر به احساس باشد مطابقت اثبات نمی شود و اگر به محسوس باشد خطا در مطابقت داریم.
آقای معلمی تصريح كرد: علم حاصل از اجسام به واسطه تصورات ما پديد مي‌آيد و ذهنيات ما نيز از حواس نشات گرفته است. تأثيراتي كه به واسطه تصورات پديد مي‌آيد ذاتي نيست و امكان خطا و اشتباه در آن وجود دارد و نمي‌توان آن را ناديده گرفت.
وي با اشاره به مصداق وجود اجسام گفت: اگر اجسام را در تطابق احساس دريابيم هر فرد ممكن است به تناسب سن خود، احساس متفاوتي نسبت به يك جسم داشته باشد و اين مطلب نظام معرفتي را خدشه‌دار مي‌كند.
دكتر قاسم كوچناني، عضو هيئت علمي دانشگاه تهران به عنوان سومین ناقد در اين نشست طي سخناني گفت: در مباحث فلسفي تأثيرات علوم روانشناسي نيز مشاهده مي‌شود كه در اين زمينه جايگاهي براي بحث وجود ندارد، ضمن اين كه اولويت‌ دهي به اصول، نسبي است و در شرايط مختلف، متفاوت است.
گفتنی است، حجج اسلام آقایان دكتر علیرضا قائمی‌نیا، عبدالله ناصری و حجتی، داوری نظریه اصل هوهویت را را به عهده داشتند.
دومين اجلاسیه كرسی نظريه پردازی«اصل هوهويت» پنج شنبه، 10 تيرماه در دفتر قم پژوهشگاه فرهنگ وانديشه اسلامی برگزار شد.

در ابتداي اين جلسه حجت الاسلام والمسلمين دکتر احمد احمدی گفت: اصل هوهويت نسبت به اصل تناقض در اولويت قرار دارد و براي دستيابي به معرفت صحيح ابتدا بايد تصور مناسبي در ذهن به وجود آيد و سپس به اصل بطلان پرداخته شود.

وي درباره موضوع هوهويت در كتاب «بن‌لايه‌هاي شناخت» كه از تاليفات اخير وي است، ابراز داشت: مطالب ارائه شده در اين كتاب به نوعي پاسخگوي نظريه‌هاي فلسفي كانت است و مباني مطرح در اين كتاب با نظريه‌هاي كانت تفاوت بنيادين دارد.

وي تصريح كرد: هستي علم است، يعني در برخورد با اشيا بر اثر تاثير جسم خارجي در اندام حسي يا فراحسي تصوري ايجاد مي‌شود كه به توليد علم منتهي مي‌شود. اندام‌هاي حسي از محيط تاثير مي‌پذيرند و بر اثر آن از جسم تصوراتي در اذهان به وجود مي‌آيد. معتقد نيستم بحث به صورت مادي و مجرد مطرح شود، بلكه بايد در اين مباحث مسائل حسي و فراحسي را جايگزين مجرد و مادي كرد. تا زماني كه ارتباط برقرار است، تاثير و تاثر بدون فاصله و واسطه‌اي صورت مي‌گيرد و اثر آن در ذهن باقي مي‌ماند، كه ايجاد ايده و صورت ذهني را سبب مي‌شود.

رئيس سازمان سمت با اشاره به سخنان علامه طباطبايي اظهار داشت: علم به طور ذاتي برون نماست و تنها مي‌توان در دنياي خارج آن را يافت.

وي با اشاره به شرايط شكل‌گيري تجربه‌ها اظهار داشت: معرفت نوين بايد با دريافت جديد همراه باشد و هر تصور و تجربه‌اي يك معرفت جديد است. هر تجربه معرفتي را دربردارد كه از آن، تحليلي استخراج مي‌شود و تمامي قضايا تحليلي هستند و هيچ قضيه‌اي تركيبي نيست و اين موضوع خلاف عقيده كانت را اثبات مي‌كند.

حجت‌الاسلام و المسلمین احمدي اظهار داشت: از عالم غيب نمي‌توان به دستاورد و نتيجه‌اي نائل شد و ابتدا بايد تجربه كرد و سپس تحليل، و در انتها به معرفت دست يافت. علمي كه با لمس اشياي خارجي حاصل مي‌شود علمي حصولي است كه با استفاده از علم حضوري به دست آمده است.

وي تصريح كرد: عدم شريك براي خدا نيز از تصورات ذهني ما منشأ مي‌گيرد، چون در ذهن ما شريكي براي خدا وجود ندارد، در نتيجه پروردگار عالم بدون شريك است.

آقای احمدی با اشاره به اصل هو هويت گفت: اين اصل بدين معناست كه هر شيئي ويژگي‌هاي خاص خود را دارد كه با مشاهده آن تصويري در ذهن پديد مي‌آيد و اين اصل از بديهي ترين بديهيات است.

وی با بيان اينكه اصل هوهويت نسبت به اصل بطلان تناقض در اولويت قرار دارد، گفت: براي دريافتن عدم وجود جسمي بايد ابتدا منشاهاي وجودي آن را بررسي كنيم كه در صورت عدم تصوير ذهني به اصل بطلان مي‌پردازيم.

در ادامه اين نشست ناقدان به طرح ديدگاه های خود درباره اين نظريه پرداختند. حجت الاسلام و المسلمين خسروپناه، مدير و عضو هیات علمی گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی با بيان اينكه كتاب «بن لايه‌هاي شناخت» اثر حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر احمد احمدي اثر ارزشمندي است، گفت: اگر از بنده سئوال شود که کار ایشان یک نظریه است یا نه، من معتقدم که اصل هوهویت یک نظریه است. از اين كتاب چند‌ نظريه استخراج مي‌شود كه اصل هو هويت يكي از آنها است.

وي خاطرنشان كرد:‌ متاسفانه در جامعه علمی و دانشگاهی بین استاداني كه به تبيين فلسفه غرب مي‌پردازند كمتر جسارت نقد دارند و اين موضوع يك نقص است. تجربه چندین ساله آقای احمدی در تدریس فلسفه اسلامی و فلسفه کانت به دست یابی نظریه ای منجر شد که هم نقد فلسفه کانت است و هم تکمیل فلسفه اسلامی است.

آقاي خسروپناه در ادامه گفت: شما می گوید اشیاء خارجی بر اندام های حسی تاثیر می گذارد، و در نتیجه انسان یک علم حضوری پیدا می کند. بعد که این ارتباط قطع شد، یک ایده و صورت ذهنی پدید می آید. علامه طباطبایی هم در کتاب اصول فلسفه همین نکته را می گوید. در نظریه شما این صورت ذهنی حکایتگر واقع است و دلیلی که می آورید این است که ما این واقعیت را با علم حضوری یافته ایم.

آقاي خسروپناه تاکید کرد: اولین سئوالی که پیش می آید این است که آن چه با این علم حضوری یافته ایم، یک رابطه و احساس است و آن چه از واقع حکایت می کند، تصوری است که قطع شده است. هر صورت ذهنی یک حکایت به ذات دارد. حال، این حکایت به ذات چگونه مطابقت با واقع وراء ذهن دارد؟ اینجا بحث مطابقت صورت ذهنی با خارج از ذهن است.

وي تصريح كرد: علامه طباطبايي نيز بر اين نكته تاكيد داشتند كه حكايت و مشاهده در دنياي خارج، با واقعيت مطابقت دارد. ما از طريق يافته هاي حضوري و حسي خود مي‌توانيم به تصورات و ذهنيات برسيم كه مطابقتي با واقع ندارند و ساخته ذهن هستند. برخي از معرفت‌هاي نظري نيز وجود دارد و تنها نمي‌توان به اين موضوع كه هر نظام معرفتي از بديهيات است، تكيه كرد.

وی تاکید کرد: ما صورت های ذهنی جعلی و خیالی هم داریم که مطابقت با واقع ندارد، اما تک تک اجزای این صورت از طریق علم حضوری دریافت شده است. پس آنچه با علم حضوری یافته ایم حکایتی از خارج را نشان نمی دهد، بلکه این صورت ذهنی است که حکایتگر خارج است و مطابقت با واقع آن، با علم حضوری به دست نمی آید.

حجت‌الاسلام و المسلمين خسروپناه با اشاره به اولويت‌بندي اصول اظهار داشت: در اين حيطه مي‌توانيم اصل واقعيت را مقدم بر اصل هو هويت تلقي كنيم و در صورت يافتن علايم وجودي اصل بطلان تناقض را رد كنيم.

حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسن معلمي، استاد حوزه و دانشگاه به عنوان ناقد بعدي اين جلسه، گفت: اگر در دستيابي به علوم از حس استفاده شود در نتايج معرفتي، مشكل ایجاد می شود.

وی تاکید کرد: نکته ای را باید در این جا در نظر گرفت و آن مصداق علم حضوری است، یعنی علم حضوری به احساس است یا محسوس خارجی؟ می توان اثبات کرد که علم حضوری به احساس است، اما با توجه به وجود محسوس خارجی به بن بست می رسیم. اگر به احساس باشد مطابقت اثبات نمی شود و اگر به محسوس باشد خطا در مطابقت داریم.

آقای معلمی تصريح كرد: علم حاصل از اجسام به واسطه تصورات ما پديد مي‌آيد و ذهنيات ما نيز از حواس نشات گرفته است. تأثيراتي كه به واسطه تصورات پديد مي‌آيد ذاتي نيست و امكان خطا و اشتباه در آن وجود دارد و نمي‌توان آن را ناديده گرفت.

وي با اشاره به مصداق وجود اجسام گفت: اگر اجسام را در تطابق احساس دريابيم هر فرد ممكن است به تناسب سن خود، احساس متفاوتي نسبت به يك جسم داشته باشد و اين مطلب نظام معرفتي را خدشه‌دار مي‌كند.

دكتر قاسم كوچناني، عضو هيئت علمي دانشگاه تهران به عنوان سومین ناقد در اين نشست طي سخناني گفت: در مباحث فلسفي تأثيرات علوم روانشناسي نيز مشاهده مي‌شود كه در اين زمينه جايگاهي براي بحث وجود ندارد، ضمن اين كه اولويت‌ دهي به اصول، نسبي است و در شرايط مختلف، متفاوت است.

گفتنی است، حجج اسلام آقایان دكتر علیرضا قائمی‌نیا، عبدالله ناصری و حجتی، داوری نظریه اصل هوهویت را را به عهده داشتند.

 <>